Geschiedenis

Bron: Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed

 “De KERKTOREN van de Hervormde Kerk te Pietersbierum is in 1878 gebouwd. Kerk en toren (de laatste was in 1822 gebouwd na afbraak van de vorige die in slechte staat verkeerde) waren op 14 oktober 1843 door brand verwoest. De bouw van de nieuwe kerk werd in 1845 aanbesteed, de bouw van de nieuwe toren pas in 1878. De data zijn vereeuwigd op de gevelstenen in de kerk-muren van de absis aan de noordoostzijde: “Afgebrand 1843” en “Herbouwd 1845”. Een derde gevelsteen aan de noordelijke kerkmuur vermeldt: “Den 26 juli des jaar 1845, toen de Wel geboren Heer Hendrik Bonifatius van der Haer was Grietman van Barradeel, en Meindert Attes Hibma, Pieter Steffens Gerbranda, en Gerlof Freerks Jongma, waren Kerkvoogden der Hervormde Gemeente te Pietersbierum is aan dit Kerkgebouw de eerste Steen gelegd door Bonifatius van der Haer oud acht jaar”. Ook de voorgevel van de kerk zelf is in 1878 opnieuw gemetseld. De gevelsteen in de noordelijke torenmuur vermeldt: “Den 2 juli 1878 de eerste steen aan de toren gelegd door Meindert A. Hibma Jr.”.

De kerk, die door architect Th. Romein is ontworpen in Neo-Romaanse stijl, is reeds rijksmonument en staat geregistreerd onder monumentnummer 8644 (zie voor de omschrijving aldaar). De ontwerper van de kerktoren is niet bekend. De toren is echter in een min of meer bijpassende stijl gebouwd, die als Neo-Romanogotisch kan worden aangeduid. De toren komt in aanmerking voor de bescherming van rijkswege als aanvulling op het reeds beschermde kerkgebouw. Kerk en kerktoren liggen ten zuidwesten van de dorpskom en zijn naar het zuidwesten gericht.

De toren heeft een vierkante plattegrond en bestaat uit drie naar boven toe verjongende vierkanten, die van elkaar worden gescheiden door een brede, geprofileerde en doorlopende cordonlijst. Het geheel wordt bekroond door een zeshoekige ingesnoerde leien gedekte naaldspits met ijzeren windvaan. Een hoge, geprofileerde en doorlopende daklijst sluit de gevels af; staafaankers. De toren en de voorgevel van de kerk zijn in bruin/rode bakstenen opgetrokken. In de voorgevel van de kerk spitsboogvensters met ruitvormige tracering en erboven een spaarveld met schuin oplopend boogfries. De gevel wordt begrensd door gemetselde hoekpilasters met kapiteel. De geprofileerde hardstenen dekplaat loopt door in het profiel van de daklijst. In de westgevel van de toren bevindt zich een houten dubbele deur met gemetselde spitsboog met aanzetstenen en sluitsteen; in het bovenlicht rood en blauw glas-in-lood met florale motieven. De originele deurpanelen die aan de binnenzijde nog zichtbaar zijn, zijn aan de buitenzijde voorzien van een nieuwe betimmering. Boven de ingangspartij een rond venster met tracering. In de spaarvelden met keperfries van het tweede vierkant een spitsboogvenster met ruitvormige tracering en wijzerplaten.

Rijksdienst Cultureeel erfgoed-Overzicht_noordwestgevel_met_kerktoren_-_Pietersbierum_-_20345403

Bron: Rijksdienst Cultureel Erfgoed

Het mechanische ijzeren uurwerk is nog aanwezig en bevindt zich in het tweede vierkant. Hierop staat te lezen: D. Wielinga Franeker 1900 (?). Om het uurwerk heen is een houten aanbouw geplaatst. Hierop zijn de namen “A. Travaille 2 nov 1919” en “G.v/d Wal A v/d/Wal 1934” aangebracht. Het derde vierkant wordt omlijst door hoekpilasters met geprofileerde kapitelen en keperfries. Op de cordonlijst rusten twee naast elkaar geplaatste spitsboogvormige galmgaten met elk vier schuin geplaatste galmborden en een houten top. Zij worden samen omsloten door een gemetselde gele boog met eronder een bloemvormige decoratie.

Boven in de toren bevindt zich de klok die in 1949 geplaatst is, ter vervanging van de oude klok die in 1878 was geplaatst en tijdens de bezetting is weggevoerd. Deze klok, die een diameter heeft van 105 cm., heeft het opschrift: “VAN BERGEN HEILIGERLEE / IK LIED OER GOED EN KWEA / BIJ LIBBEN EN BIJ DEA!…. / PEASKE 1949 OAN BEAN TROCH DOARP EN FREONEN”. Wegens de slechte staat van de ophanging van de klok kan deze thans niet worden gebruikt.

De kerktoren van de Hervormde Kerk te Pietersbierum is van algemeen belang.”

———–

Zoals hiervoor beschreven is de kerk in 1845 herbouwd. Op 13 oktober 1843 trok een zwaar onweer over dit deel van Friesland en trof de bliksem de kerktoren. Er was geen redden aan maar de dorpsbewoners wisten te voorkomen dat de brand oversloeg naar nabijgelegen huizen. Alleen de buitenmuren van het gebouw stonden nog overeind. De ramp was extra zwaar omdat maar enige jaren daarvoor een nieuw orgel in de kerk was geplaatst. In juni 1848 werd uiteindelijk het nieuwe van Dam orgel in de kerk gezet en was gods huis weer in ere hersteld. De toren is dus pas in 1878 herbouwd en toen zijn ook het uurwerk en klok geplaatst. In de tweede wereldoorlog is de klok door de Duitsers uit de toren gehaald om als grondstof te dienen voor de oorlogsindustrie maar in 1949 wisten de dorpsbewoners van Pietersbierum genoeg geld in te zamelen om voor een vervangend exemplaar te zorgen.

In het digitaal archief van de Leeuwarder Courant zijn een aantal interessante artikelen gevonden uit die tijd.

1845 - 20 juni PB kerk wederopbouw 1878 - 5 april - aanbesteding nieuwe kerktoren PB 1843 - 13 oktober - Brand kerktoren PB

Op de website van oud Tzummarum en omstreken vindt u onder het hoofdstuk Pietersbierum veel oude foto’s en interessante documenten over de kerk en de kerktoren. (http://www.oudtzummarum.nl/pietersbierum.html)